Het NSB-archief online doorzoeken kan onder meer via het namenregister van Oorlog voor de Rechter. Daar zoek je naar personen die voorkomen in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Dit is geen volledige ledenlijst van de NSB: het bevat dossiers van mensen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op mogelijke samenwerking met de Duitse bezetter.
Een naam in het register betekent niet dat iemand NSB-lid was of is veroordeeld. Om te begrijpen waarom iemand voorkomt in het archief, moet je het dossier bekijken.
Zo zoek je in het NSB-archief online
Begin met de gegevens die je al kent, zoals een naam en eventuele andere persoonsgegevens. Daarmee kun je beter beoordelen of een gevonden persoon bij je zoektocht past.
- Ga naar Oorlog voor de Rechter en open het namenregister van het CABR.
- Zoek op de achternaam van de persoon die je onderzoekt.
- Bekijk de gevonden vermeldingen en vergelijk de gegevens met wat je al weet. Gevonden vermeldingen kunnen ook over naamgenoten gaan.
- Noteer de gegevens van een mogelijke match en volg de aanwijzingen op de website om het dossier te raadplegen.
Vind je iemand niet, probeer dan een andere schrijfwijze van de naam. Een ontbrekende vermelding bewijst niet dat iemand geen NSB-lid was. Niet iedereen komt in het CABR voor en een naam kan anders zijn vastgelegd dan je verwacht.
Kun je het hele dossier thuis bekijken?
Het online namenregister en de dossiers zijn niet hetzelfde. In het register vind je een verwijzing naar een persoon, maar voor de inhoud van het dossier gelden aparte regels.
In januari 2026 stemde de ministerraad in met een voorstel om het CABR via een wijziging van de Archiefwet online beschikbaar en doorzoekbaar te maken. Dat voorstel betekende niet dat alle dossiers op dat moment al thuis te bekijken waren. Het Nationaal Archief geeft aan welke mogelijkheden er zijn om dossiers te raadplegen.
Digitale dossiers waren via beveiligde computers te raadplegen bij het Nationaal Archief in Den Haag. Vanaf februari 2026 werd die voorziening uitgebreid naar regionale historische centra en het NIOD in Amsterdam. Op de website van de instelling vind je informatie over reserveren en de voorwaarden.
Wat vertelt een CABR-dossier over NSB-lidmaatschap?
Een dossier kan processen-verbaal, getuigenverklaringen en juridische uitspraken bevatten. Soms zitten er ook brieven, foto’s of andere persoonlijke stukken in. De inhoud verschilt per persoon: sommige dossiers zijn kort, andere bevatten veel pagina’s.
Lees niet alleen de beschuldiging, maar kijk ook hoe het onderzoek afliep. Een zaak kan zijn stopgezet, bijvoorbeeld omdat er onvoldoende bewijs was. Andere zaken kwamen voor de rechter. Een vermelding of verdenking is daarom niet hetzelfde als een veroordeling.
Van één persoon kunnen meerdere dossiers bestaan. Stukken werden niet altijd volledig doorgestuurd tussen de instanties die onderzoek deden. Noteer daarom welke dossiers je hebt bekeken en zoek naar meer vermeldingen bij dezelfde persoon.
Waar vind je meer dan het namenregister?
Het NIOD beheert ook archieven over de oorlog. Via de online inventarissen kun je bekijken welke collecties er zijn en of ze openbaar zijn. Dat kan helpen als je meer zoekt over de NSB of als je in het CABR geen passend dossier vindt. Een inventaris beschrijft archiefmateriaal, maar betekent niet automatisch dat alle stukken online te lezen zijn.
Vergelijk de naam en andere gegevens in het dossier met wat je over je familielid weet voordat je het dossier aan die persoon koppelt. Pas de inhoud van de stukken kan duidelijk maken waarom die persoon in het archief voorkomt.
