Rotstekeningen uit de prehistorie zijn afbeeldingen en tekens die mensen op rotsen en grotwanden maakten. Je ziet er onder meer bizons, paarden, handafdrukken en abstracte lijnen op. Sommige Europese grottekeningen zijn ongeveer 40.000 jaar oud. Waarom mensen ze maakten, is niet met zekerheid bekend.
Wat zijn rotstekeningen uit de prehistorie?
Met rotstekeningen bedoelen we afbeeldingen die mensen op een natuurlijke rotswand aanbrachten. Dat gebeurde niet alleen in grotten, maar ook op rotsen in de openlucht en onder overhangende rotsen.
De term wordt vaak gebruikt voor verschillende technieken. Sommige afbeeldingen zijn geschilderd, andere zijn in de rots gekrast of uitgehakt. Samen worden ze ook wel rotskunst genoemd. Niet alle rotskunst is even oud en niet iedere afbeelding op een rots komt uit de prehistorie.
Wat staat er op prehistorische rotskunst?
Dieren zijn een bekend onderwerp van grottekeningen. In Europese grotten zijn bijvoorbeeld paarden, bizons, stieren en herten afgebeeld. Soms herken je een dier aan een paar lijnen. Op andere plekken zijn de vorm, kleur en houding veel uitgebreider weergegeven.
Naast dieren komen ook andere afbeeldingen voor:
- Handafdrukken: een afdruk van een hand met kleurstof erop, of een gekleurde omtrek van een hand.
- Tekens: onder meer stippen, lijnen en eenvoudige patronen.
- Mensfiguren: afbeeldingen van mensen komen voor, al zijn ze in veel bekende Europese grotten minder opvallend dan de dieren.
Niet iedere afbeelding is gemakkelijk te herkennen. Een lijn kan vervaagd zijn of over een oudere tekening heen lopen. Daardoor zijn onderzoekers het niet altijd eens over wat een afbeelding voorstelt.
Hoe maakten mensen rotstekeningen in de prehistorie?
Voor schilderingen gebruikten mensen natuurlijke kleurstoffen. Houtskool kon zwart geven en oker, een kleurstof uit de aarde, leverde bijvoorbeeld roodachtige of gele tinten op. De kleurstof werd op de wand aangebracht, soms met de vingers of met een hulpmiddel.
Een handomtrek kon ontstaan door een hand tegen de rots te houden en er kleurstof omheen te blazen of te spuiten. Na het weghalen van de hand bleef de vorm als een lichte plek zichtbaar. Bij andere afbeeldingen werden juist lijnen in het gesteente gekrast of gehakt.
De makers gebruikten soms de natuurlijke vorm van de rots. Een uitstulping in de wand kon bijvoorbeeld helpen om een dier een bolle rug of buik te geven. In donkere delen van een grot hadden mensen licht nodig, bijvoorbeeld van een vuur of een lamp.
Hoe oud zijn de tekeningen?
De ouderdom verschilt sterk per vindplaats en zelfs per afbeelding. Sommige Europese grottekeningen zijn mogelijk ongeveer 40.000 jaar oud. Tekeningen in het grottenstelsel Altxerri in Noord-Spanje worden op ongeveer 39.000 jaar oud gedateerd. Voor tekeningen in de Franse grot Chauvet zijn dateringen van ongeveer 33.000 jaar gevonden.
Onderzoekers kunnen soms houtskool uit een tekening dateren. Dat heet koolstofdatering. Niet iedere kleurstof bevat materiaal dat daarvoor geschikt is. Dan kijken onderzoekers bijvoorbeeld naar materiaal rond de afbeelding of naar lagen die over de tekening heen zijn ontstaan.
Zo’n onderzoek levert niet altijd de precieze leeftijd van de afbeelding op. Een laag óver een tekening kan bijvoorbeeld laten zien dat de tekening ouder moet zijn dan die laag. Nieuwe metingen kunnen een eerdere datering veranderen.
Bekende plekken met prehistorische rotstekeningen
Rotskunst is op verschillende plekken in de wereld gevonden. Dit zijn enkele bekende Europese grotten:
- Lascaux in Frankrijk: bekend om schilderingen van onder meer stieren, paarden en herten in zwarte, rode en gele tinten.
- Altamira in Spanje: hier staan onder meer bizons en paarden op het plafond van de grot.
- Chauvet in Frankrijk: de grot bevat veel afbeeldingen van dieren en behoort tot de bekende oude vindplaatsen van Europese grotkunst.
- Altxerri in Spanje: in dit grottenstelsel zijn onder meer een bizon en afbeeldingen van andere dieren herkend.
Ook buiten Europa zijn veel plaatsen met rotskunst. Voorbeelden zijn Twyfelfontein in Namibië en Tsodilo in Botswana. De afbeeldingen op zulke plaatsen zijn niet vanzelfsprekend even oud als die in de Europese grotten.
Waarom maakten mensen deze afbeeldingen?
Er is geen antwoord dat voor alle rotstekeningen geldt. Mogelijk hadden sommige afbeeldingen een rol bij rituelen, verhalen of het doorgeven van kennis. Ook is voorgesteld dat bepaalde dieren met de jacht of met overtuigingen van de makers te maken hadden.
Dat blijven verklaringen die onderzoekers proberen te toetsen. Een afbeelding van een dier bewijst bijvoorbeeld niet op zichzelf dat mensen erop jaagden. En een patroon dat op sterren lijkt, bewijst niet direct dat het een sterrenbeeld voorstelt.
Op sommige wanden zijn tekeningen over elkaar heen gemaakt. Dat laat zien dat mensen er op verschillende momenten afbeeldingen aanbrachten. Het vertelt alleen niet vanzelf welke betekenis zij eraan gaven.
Veelgestelde vragen over rotstekeningen
Zijn rotstekeningen en grotschilderingen hetzelfde?
Niet helemaal. Een grotschildering is met kleurstof in een grot gemaakt. Rotstekeningen kunnen ook in de steen zijn gekrast of gehakt, en ze komen niet alleen in grotten voor.
Kun je de originele grotten bezoeken?
Dat verschilt per grot. Sommige originele grotten zijn gesloten om de kwetsbare afbeeldingen te beschermen. Op andere plekken kun je een replica bezoeken. Bij Lascaux en Altamira zijn bijvoorbeeld reproducties te zien.
Waarom moeten de tekeningen worden beschermd?
Veel bezoekers kunnen de omstandigheden in een grot veranderen. Vocht, warmte en vervuiling kunnen de afbeeldingen aantasten. Ook aanraking kan schade veroorzaken.
Wil je prehistorische rotskunst bekijken, controleer dan vooraf bij de vindplaats of je het origineel of een replica bezoekt. Ook een replica kan laten zien hoe de dieren en tekens op de wanden zijn aangebracht.
