De canon van de geschiedenis, meestal de Canon van Nederland genoemd, is een overzicht van vijftig onderwerpen uit de Nederlandse geschiedenis. Deze onderwerpen heten vensters en gaan over personen, gebeurtenissen, voorwerpen en ontwikkelingen. Samen laten ze zien hoe Nederland en zijn samenleving zijn gevormd.
De vensters staan op volgorde van tijd, van de prehistorie tot het heden. De canon is vooral gemaakt voor het onderwijs, maar iedereen kan hem gebruiken om de geschiedenis van Nederland beter te begrijpen.
Wat betekent canon in de geschiedenis?
Een canon is een keuze uit onderwerpen die een groep mensen belangrijk vindt om te kennen. Bij de Canon van Nederland gaat het om onderwerpen die samen een beeld geven van de Nederlandse geschiedenis en cultuur.
Die keuze is niet hetzelfde als een volledige beschrijving van het verleden. Er zijn veel meer personen en gebeurtenissen die een plek hadden kunnen krijgen. De canon biedt daarom een beginpunt: vanuit elk venster kun je verder kijken naar de tijd en de samenleving waarin het onderwerp past.
Er bestaan ook lokale en regionale canons. Die richten zich op de geschiedenis van een bepaalde plaats of streek. Op de website van de Canon van Nederland vind je naast de landelijke canon ook zulke regionale overzichten.
De vensters van de canon geschiedenis
Een venster is meer dan één los feit. Het onderwerp van een venster staat ook voor een groter verhaal. Zo gaat het venster over de Romeinse Limes niet alleen over de grens van het Romeinse Rijk, maar ook over de Romeinse tijd in het gebied dat nu Nederland is.
Andere voorbeelden laten zien hoe verschillend de vensters zijn:
- De hunebedden: prehistorische grafmonumenten die iets vertellen over mensen die lang geleden in Nederland leefden.
- De Beemster: een drooggelegde polder die laat zien hoe mensen het landschap hebben aangepast.
- De Grondwet: een venster op de regels en rechten die een rol spelen in de Nederlandse samenleving.
- De watersnood: een ingang om te begrijpen wat overstromingen voor Nederland betekenen.
De vensters hebben dus niet allemaal dezelfde vorm. Sommige draaien om een persoon, andere om een plek, een document of een gebeurtenis. Door die afwisseling kun je het verleden vanuit verschillende kanten bekijken.
Het verschil tussen canonvensters en tijdvakken
De canonvensters horen bij de tijdvakken die in het geschiedenisonderwijs worden gebruikt. Een tijdvak is een grotere periode. Een venster zoomt juist in op een onderwerp binnen zo’n periode.
Neem het venster over de hunebedden. Dat hoort bij de tijd van jagers en boeren. De hunebedden vertellen niet alles over die lange periode, maar geven je wel een concreet aanknopingspunt om erover te leren.
Op de website van de canon kun je ook verbanden volgen tussen onderwerpen uit verschillende perioden. Zo verbindt het thema Nederland waterland onder meer de Beemster en de watersnood. Je ziet daardoor hoe een onderwerp als waterbeheer op verschillende momenten terugkomt.
Waarom is de canon geschiedenis herzien?
De eerste Canon van Nederland verscheen in 2006. In 2020 werd de canon herijkt door een commissie onder leiding van James Kennedy. Bij een herijking wordt opnieuw gekeken welke onderwerpen in het overzicht staan en hoe hun verhaal wordt verteld.
Zo’n herziening is mogelijk omdat ideeën over wat aandacht verdient veranderen. Ook kan er meer aandacht komen voor perspectieven die eerder minder zichtbaar waren. Het doel van een canon blijft een overzicht geven, maar de keuze van vensters ligt niet voor altijd vast.
Rond de herziening werd de website entoen.nu omgedoopt tot canonvannederland.nl. Daar staat de officiële versie van de Canon van Nederland.
De Canon van Nederland in het onderwijs
De canon is in de eerste plaats bedoeld voor leerlingen en docenten. Op de officiële website staan teksten voor het basisonderwijs en voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Er zijn ook lessen, afbeeldingen en tips voor boeken en films bij de vensters.
Een docent kan een venster gebruiken om een les mee te beginnen. Daarna kunnen leerlingen bijvoorbeeld vragen stellen over de tijd waarin het onderwerp speelt: wie maakten de gebeurtenis mee, wat veranderde er en voor wie had dat gevolgen?
De canon is daarbij een hulpmiddel, geen vervanging voor alle geschiedenislessen. Een venster laat een deel van het verleden zien. Andere bronnen en verhalen kunnen dat beeld aanvullen of vanuit een ander standpunt bekijken.
Waar kun je de canon bekijken?
Op canonvannederland.nl kun je de vijftig vensters openen en per onderwerp verder lezen. Je vindt er ook de lokale en regionale canons en materiaal voor leerlingen en docenten. De website wordt beheerd door het Nederlands Openluchtmuseum.
In het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem kun je ook kennismaken met onderwerpen uit de canon. Kijk voor een bezoek op de website van het museum voor de actuele openingstijden en toegangsvoorwaarden.
Veelgestelde vragen over de canon geschiedenis
Hoeveel vensters heeft de Canon van Nederland?
De Canon van Nederland bestaat uit vijftig vensters. Ze staan in chronologische volgorde, maar je kunt ze ook op onderwerp of via de tijdvakken bekijken.
Is de Canon van Nederland alleen voor school?
Nee. De canon is vooral voor het onderwijs gemaakt, maar de teksten en het overzicht zijn ook bedoeld voor andere geïnteresseerden. Op de website staan verschillende versies van de vensterteksten.
Waarom wordt de herziening soms met 2019 en soms met 2020 verbonden?
De commissie werkte aan de herziening voordat de vernieuwde canon in 2020 werd gepresenteerd. Voor de herijkte versie wordt daarom 2020 aangehouden.
Wil je een onderwerp verkennen, open dan een venster op de officiële website en kijk welke periode en thema’s erbij horen. Zo gebruik je de canon als startpunt om verbanden in de geschiedenis te ontdekken.
