De tijdlijn van de Tweede Wereldoorlog loopt van de Duitse aanval op Polen op 1 september 1939 tot de formele overgave van Japan op 2 september 1945. Nederland werd op 10 mei 1940 aangevallen en in mei 1945 bevrijd. In Europa eindigde de oorlog op 8 mei 1945.
Hieronder staan de belangrijkste gebeurtenissen in volgorde. Zo zie je hoe de oorlog zich uitbreidde en hoe het einde in Europa en Azië op verschillende momenten kwam.
Tijdlijn van de Tweede Wereldoorlog: 1939 en 1940
1 september 1939: Duitsland valt Polen binnen. Groot-Brittannië en Frankrijk verklaren Duitsland op 3 september de oorlog. Ook de Sovjet-Unie valt Polen binnen, vanuit het oosten. Polen wordt vervolgens verdeeld tussen Duitsland en de Sovjet-Unie.
April 1940: Duitsland valt Denemarken en Noorwegen aan. Daarmee breidt de oorlog in Europa zich uit naar het noorden.
10 mei 1940: Duitsland valt Nederland, België en Luxemburg binnen. Op dezelfde dag begint ook de aanval op Frankrijk. De Nederlandse regering en koningin Wilhelmina vertrekken naar Londen.
14 en 15 mei 1940: Rotterdam wordt op 14 mei zwaar gebombardeerd. Nederland capituleert op 15 mei, al gaat de strijd in Zeeland nog enkele dagen door.
Mei en juni 1940: Bij Duinkerken worden Britse en Franse militairen over zee geëvacueerd. Frankrijk sluit in juni een wapenstilstand met Duitsland.
Zomer en najaar 1940: Tijdens de Slag om Engeland probeert Duitsland met luchtaanvallen Groot-Brittannië op de knieën te krijgen. Dat lukt niet.
1941: de oorlog breidt zich verder uit
Februari 1941: In Amsterdam en enkele andere plaatsen leggen mensen het werk neer tijdens de Februaristaking. Zij protesteren tegen de vervolging van Joden en tegen de Duitse bezetting.
22 juni 1941: Duitsland valt de Sovjet-Unie binnen. Daarmee begint een grote oorlog aan het oostfront. Achter het Duitse leger worden ook op grote schaal Joodse burgers vermoord.
7 december 1941: Japan valt de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor aan. De Verenigde Staten raken daarna betrokken bij de oorlog. Ook Nederland verklaart Japan de oorlog.
De gebeurtenissen in 1941 verbinden de strijd in Europa en Azië steeds sterker met elkaar. De oorlog wordt nu op meerdere continenten uitgevochten.
1942 en 1943: keerpunten in de strijd
Maart 1942: Het Nederlandse leger op Java geeft zich over aan Japan. Daarmee komt Nederlands-Indië grotendeels onder Japanse bezetting.
Vanaf 1942: De nazi’s voeren de massale moord op Europese Joden verder op. Ook vanuit Nederland worden Joden gedeporteerd naar kampen. Veel van hen worden daar vermoord.
Juni 1942: De Verenigde Staten verslaan Japan bij de zeeslag om Midway. Het is een belangrijk keerpunt in de oorlog op de Stille Oceaan.
1942 en februari 1943: Bij Stalingrad vechten Duitse en Sovjettroepen een lange en zware slag uit. De Duitse troepen geven zich in februari 1943 over. Daarna dringt de Sovjet-Unie de Duitse legers steeds verder terug.
Juli 1943: Geallieerde troepen landen op Sicilië. Later dat jaar sluit Italië een wapenstilstand met de geallieerden. De strijd in Italië gaat daarna door.
1944: de geallieerden rukken op in West-Europa
6 juni 1944: Op D-Day landen geallieerde troepen in Normandië, in Frankrijk. Vanuit daar rukken zij verder op door West-Europa.
September 1944: Tijdens Operatie Market Garden proberen de geallieerden via Nederland belangrijke bruggen te veroveren. De operatie bereikt niet al haar doelen. Het zuiden van Nederland wordt in de maanden daarna grotendeels bevrijd, maar een groot deel van het land blijft bezet.
Winter van 1944 op 1945: In het nog bezette westen van Nederland ontstaat de Hongerwinter. Veel mensen hebben te weinig eten en brandstof.
December 1944: Duitsland begint een groot tegenoffensief in de Ardennen. De aanval houdt de geallieerde opmars tijdelijk tegen, maar wordt uiteindelijk afgeslagen.
1945: het einde van de oorlog
27 januari 1945: Sovjettroepen bereiken Auschwitz. Daar treffen zij gevangenen aan die de nazi’s hebben achtergelaten.
30 april 1945: Adolf Hitler pleegt zelfmoord in Berlijn. Sovjettroepen zijn op dat moment in de Duitse hoofdstad.
5 mei 1945: In Wageningen worden afspraken gemaakt over de overgave van de Duitse troepen in Nederland. Op 5 mei wordt in Nederland de bevrijding gevierd.
8 mei 1945: De Duitse overgave wordt van kracht. Daarmee eindigt de oorlog in Europa, maar in Azië wordt nog gevochten.
6 en 9 augustus 1945: De Verenigde Staten werpen atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. Op 8 augustus verklaart de Sovjet-Unie Japan de oorlog en valt daarna Japanse troepen in Mantsjoerije aan.
15 augustus 1945: Japan kondigt zijn overgave aan. Op deze datum wordt in Nederland het einde van de oorlog in voormalig Nederlands-Indië herdacht.
2 september 1945: Japan ondertekent de overgave. Daarmee komt ook formeel een einde aan de Tweede Wereldoorlog.
Veelgestelde vragen over de tijdlijn
Waarom staan er verschillende einddata in de tijdlijn?
De gevechten eindigden niet overal tegelijk. In Nederland wordt 5 mei als Bevrijdingsdag gevierd. De oorlog in Europa eindigde op 8 mei. Japan kondigde zijn overgave op 15 augustus aan en ondertekende die op 2 september.
Werd heel Nederland tegelijk bevrijd?
Nee. Het zuiden werd grotendeels in het najaar van 1944 bevrijd. Andere delen van Nederland bleven langer bezet en werden pas in 1945 bevrijd.
De tijdlijn laat zien dat de oorlog op verschillende plaatsen tegelijk verliep. Een gebeurtenis in Nederland kan daardoor tussen gebeurtenissen in Europa en Azië staan.
