De bevrijding van Auschwitz vond plaats op 27 januari 1945. Soldaten van het Sovjetleger, ook wel het Rode Leger genoemd, bereikten die dag het kampcomplex in het door nazi-Duitsland bezette Polen. Ze troffen er duizenden gevangenen aan die de Duitsers hadden achtergelaten.
Auschwitz was een concentratie- en vernietigingskamp. Meer dan een miljoen mensen werden er vermoord, onder wie vooral Joden.
Wat gebeurde er voor de bevrijding van Auschwitz?
Toen het Sovjetleger dichterbij kwam, probeerden de Duitsers sporen van hun misdaden uit te wissen. Ze vernietigden documenten en bliezen delen van de gaskamers en crematoria op. In het najaar van 1944 waren de grote transporten naar Auschwitz en de massamoorden in de gaskamers al gestopt.
Van 17 tot 21 januari 1945 dwongen de Duitsers veel gevangenen het kamp te verlaten. Zij moesten in de winterkou naar het westen lopen. Deze tochten staan bekend als dodenmarsen: onderweg stierven gevangenen door uitputting, kou en geweld.
Wie te ziek of te zwak was om mee te lopen, bleef vaak achter. Ook sommige andere gevangenen wisten in het kamp te blijven, bijvoorbeeld door zich te verbergen.
Wat troffen de bevrijders aan?
Bij hun aankomst vonden de Sovjetsoldaten ongeveer 7.000 achtergebleven gevangenen. Onder hen waren kinderen en volwassenen die ernstig verzwakt of ziek waren. De soldaten troffen ook lichamen aan van mensen die de bevrijding niet hadden gehaald.
In het kamp vonden de bevrijders voorwerpen die van gedeporteerde mensen waren afgenomen, zoals kleding en schoenen. Samen met de gebouwen, documenten en getuigenissen van overlevenden maakten die vondsten zichtbaar wat er in Auschwitz was gebeurd.
De bevrijding betekende niet dat alle overlevenden meteen konden vertrekken. Velen hadden medische hulp en voedsel nodig. Ondanks die hulp stierven ook na de bevrijding nog mensen aan de gevolgen van ziekte en uitputting.
Welk deel van Auschwitz werd bevrijd?
Auschwitz was een kampcomplex met verschillende onderdelen. Auschwitz I was het hoofdkamp. Auschwitz II, ook Birkenau genoemd, was het grote kamp waar de meeste slachtoffers van Auschwitz werden vermoord.
Op 27 januari bereikten Sovjettroepen zowel Auschwitz I als Auschwitz II-Birkenau. Ook bij andere delen van het complex vonden zij achtergebleven gevangenen.
Beelden en herdenking van de bevrijding
Na de bevrijding maakten Sovjetfilmers opnamen van het kamp en de overlevenden. Je ziet op bekende beelden onder meer kinderen, barakken en persoonlijke bezittingen. Niet alle beelden zijn op het moment van aankomst gemaakt: sommige opnamen werden later vastgelegd.
De datum 27 januari is nu de Internationale Holocaustherdenkingsdag. Op die dag worden de slachtoffers van de Holocaust herdacht, onder wie de mensen die in Auschwitz zijn vermoord.
Wil je beelden of getuigenissen bekijken, dan kun je terecht bij het Auschwitz-Birkenau State Museum. Het museum beheert de voormalige kampterreinen en bewaart materiaal over de bevrijding en de mensen die het kamp overleefden.
