Kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog zijn er voor jonge kinderen, zelfstandige lezers en jongeren. Goede keuzes zijn bijvoorbeeld Oorlog en vriendschap van Dolf Verroen, Oorlogswinter van Jan Terlouw en Toen het oorlog was van Annemiek de Groot en anderen. Welk boek past, hangt af van de leeftijd, leeservaring en gevoeligheid van het kind.
Een verhaal kan laten zien hoe kinderen de oorlog beleefden. Wil je vooral feiten opzoeken, dan is een informatief boek een betere keuze. Hieronder vind je beide soorten, met uitleg over de onderwerpen en hoe spannend of ingrijpend ze zijn.
Kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog voor jonge lezers
Bij jonge kinderen werkt een verhaal vaak goed als het dicht bij de gevoelens en ervaringen van één kind blijft. Lees bij een eerste kennismaking samen, zodat er ruimte is voor vragen.
Oorlog en vriendschap, Dolf Verroen en Charlotte Dematons. Dit boek gaat over vriendschap in oorlogstijd en bevat illustraties. Het is een optie om samen te lezen met kinderen vanaf ongeveer 6 jaar. Kijk vooraf of de onderwerpen bij je kind passen en neem de tijd om over moeilijke passages te praten.
Ontzet, Gerard van Gemert. Krijn woont in een dorp waar mensen denken dat zijn ouders de Duitse bezetter helpen. In werkelijkheid verbergt zijn familie een Joods gezin op zolder. Het boek laat zien dat niet alles is wat het lijkt. Het past bij kinderen die al zelfstandig wat langere verhalen lezen en om kunnen gaan met spanning.
Ook binnen een leeftijdsgroep verschillen kinderen sterk. Het ene kind wil graag weten hoe een spannend verhaal afloopt, terwijl een ander wakker kan liggen van het gevaar voor de personages. De aangegeven leeftijden zijn daarom een richtlijn, geen vaste grens.
Oorlogsverhalen voor oudere kinderen
Voor oudere lezers zijn er verhalen waarin kinderen moeilijke keuzes maken en niet altijd weten wie ze kunnen vertrouwen. Deze boeken zijn vaak spannender en uitgebreider dan verhalen voor beginnende lezers.
Oorlogswinter, Jan Terlouw. Michiel raakt tijdens de laatste oorlogswinter betrokken bij het helpen van een Engelse piloot. Het verhaal combineert spanning met vragen over vertrouwen en verantwoordelijkheid. Het is geschikt voor kinderen die graag een langer verhaal lezen en ook iets over het dagelijks leven in oorlogstijd willen meekrijgen.
Soldaat van het noorden, Bram Baptist. Klaas helpt soms bij het verspreiden van bonkaarten. Als zijn vader wordt opgepakt, probeert hij te ontdekken wie informatie heeft doorgespeeld. Dit boek is een keuze voor lezers vanaf ongeveer 12 jaar die een spannend verhaal zoeken. De oorlog wordt niet afgezwakt, waardoor sommige scènes hard kunnen aankomen.
De oorlog die mijn leven redde, Kimberly Brubaker Bradley. Ada groeit op in Londen en vertrekt tijdens de oorlog naar het platteland. Daar leert ze een leven kennen dat anders is dan thuis. Het verhaal gaat niet alleen over oorlog, maar ook over mishandeling en vertrouwen. Het is geschikt voor oudere kinderen die naast spanning aandacht willen voor wat een personage voelt.
Kinderboeken over de oorlog buiten Nederland
Veel Nederlandstalige kinderboeken spelen zich af in Nederland. Andere verhalen laten zien hoe kinderen de oorlog op andere plekken meemaakten. Dat geeft een ander perspectief, al kunnen de onderwerpen ook zwaar zijn.
Waarom de maan verdwijnt, Martine Letterie, met illustraties van Rick de Haas. Lotti woont met haar ouders in Nederlands-Indië. Als de oorlog ook daar uitbreekt, raakt het gezin gescheiden en komen Lotti en haar moeder in kampen terecht. Verhalen die Lotti eerder hoorde, geven haar steun. Het boek is geschikt voor kinderen die een verdrietig en ingrijpend verhaal aankunnen.
De bibliothecaresse van Auschwitz, Antonio Iturbe, Salva Rubio en illustrator Loreto Aroca. Deze beeldroman vertelt het waargebeurde verhaal van Dita, die in Auschwitz op een kleine verzameling boeken past. Door de tekeningen is het verhaal toegankelijk, maar het onderwerp blijft zwaar. Het past eerder bij jongeren dan bij jonge kinderen. Lees of bekijk het vooraf als je wilt inschatten of het geschikt is.
Een informatief boek of een waargebeurd verhaal kiezen
Toen het oorlog was, Annemiek de Groot en anderen, met illustraties van Irene Goede. De editie over de Tweede Wereldoorlog geeft uitleg over gebeurtenissen, mensen en het dagelijks leven. De informatie wordt afgewisseld met illustraties en wetenswaardigheden. Het boek is handig voor een kind dat vragen heeft of informatie zoekt voor school en niet per se een verhaal van begin tot eind wil lezen.
Een waargebeurd verhaal is iets anders dan een verzonnen verhaal dat zich tijdens de oorlog afspeelt. In fictie kunnen personages en gebeurtenissen bedacht zijn, ook als de omgeving historisch herkenbaar is. Bij een boek dat op een echt leven is gebaseerd, kan de schrijver gesprekken of scènes hebben ingevuld. Kijk in het voorwoord of nawoord voor uitleg over die keuzes.
Fictie helpt een lezer zich in een personage te verplaatsen, maar is niet altijd de beste bron voor precieze feiten. Combineer een verhaal daarom met een informatief boek als een kind bijvoorbeeld wil weten wat echt gebeurd is.
Zo kies je een passend boek voor je kind
- Kijk naar leeservaring. Een dik boek met veel personages kan lastig zijn, ook als het onderwerp aanspreekt. Kies voor samen lezen als zelfstandig lezen nog veel moeite kost.
- Let op de zwaarte. Onderthema’s zoals onderduiken, gevangenschap en het verlies van familie kunnen verdrietig of spannend zijn. Lees bij twijfel eerst een stukje zelf.
- Kies een vorm die past. Illustraties of een beeldroman kunnen helpen om een verhaal te volgen. Een informatief boek is prettig voor kinderen die losse vragen willen opzoeken.
- Bespreek wat echt is. Vraag na het lezen wat je kind is bijgebleven en leg uit of het boek fictie of een waargebeurd verhaal is.
Veelgestelde vragen over kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog
Vanaf welke leeftijd kun je een kinderboek over de oorlog lezen?
Dat verschilt per kind en per boek. Vanaf ongeveer 6 jaar kun je samen een toegankelijk verhaal bekijken of voorlezen. Boeken over kampen of met gedetailleerde geweldsscènes passen meestal beter bij oudere kinderen en jongeren.
Welk boek is geschikt voor een spreekbeurt?
Een informatief boek zoals Toen het oorlog was is handig om feiten en onderwerpen op te zoeken. Een verhaal kan daarbij helpen om te bespreken hoe een kind de oorlog beleefde. Controleer wel of het verhaal verzonnen of waargebeurd is.
Moet je een spannend oorlogsboek altijd samen lezen?
Nee. Een ervaren lezer kan vaak zelfstandig lezen. Laat wel weten dat vragen welkom zijn en bespreek moeilijke passages als je kind daar behoefte aan heeft.
Bekijk bij de keuze niet alleen de leeftijd op de achterkant, maar ook het onderwerp en de eerste bladzijden. Zo vind je een oorlogsboek dat past bij wat je kind wil weten en aankan.
