Goede boeken over de Tweede Wereldoorlog zijn er voor verschillende lezers. Wil je een historisch overzicht, kies dan bijvoorbeeld De Tweede Wereldoorlog van Antony Beevor. Zoek je een persoonlijk verhaal, dan zijn Is dit een mens van Primo Levi en Het bittere kruid van Marga Minco bekende keuzes. Voor een roman kun je beginnen met De donkere kamer van Damokles van Willem Frederik Hermans.
Hieronder vind je tien boeken, van geschiedeniswerken en ooggetuigenverslagen tot romans. Ze vertellen niet allemaal op dezelfde manier over de oorlog: bij een roman krijg je een bedacht verhaal, terwijl een persoonlijk verslag één ervaring laat zien.
Boeken over de Tweede Wereldoorlog die een overzicht geven
Een overzichtswerk is handig als je verbanden wilt zien tussen gebeurtenissen en landen. Houd er rekening mee dat zulke boeken veel informatie bevatten. Wie liever een persoonlijk verhaal leest, kan beter beginnen met een dagboek, herinnering of roman.
- De Tweede Wereldoorlog, Antony Beevor. Een breed geschiedenisboek over de oorlog in verschillende delen van de wereld. Het beschrijft politieke en militaire gebeurtenissen, maar besteedt ook aandacht aan de gevolgen voor gewone mensen. Een goede keuze als je meer wilt dan één nationaal perspectief.
- A World at Arms: A Global History of World War II, Gerhard L. Weinberg. Dit Engelstalige werk bekijkt de oorlog op wereldschaal. Het is geschikt als je uitgebreid wilt lezen over de samenhang tussen militaire en politieke ontwikkelingen. Door de omvang en het Engels is het minder geschikt als je een korte kennismaking zoekt.
- Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Loe de Jong. Dit omvangrijke, meerdelige werk behandelt de oorlog vanuit het perspectief van het Koninkrijk der Nederlanden. Je hoeft niet alle delen achter elkaar te lezen: kijk in de inhoudsopgave welk deel aansluit bij je interesse. Houd er wel rekening mee dat het werk ook onderwerp van historisch debat is geweest.
Waargebeurde verhalen en persoonlijke herinneringen
Een persoonlijk verhaal maakt een grote historische gebeurtenis vaak beter voorstelbaar. Het laat zien wat één schrijver heeft meegemaakt of hoe betrokkenen zich die tijd herinneren. Tegelijk geeft zo’n boek geen volledig beeld van wat iedereen ervoer.
- Is dit een mens, Primo Levi. Levi beschrijft zijn ervaringen als gevangene in Auschwitz. Het is een indringend boek over ontmenselijking en overleven. Kies dit als je een persoonlijk getuigenis zoekt, maar houd rekening met de zware inhoud.
- De oorlog heeft geen vrouwengezicht, Svetlana Alexijevitsj. Dit boek brengt herinneringen samen van vrouwen uit de Sovjet-Unie die aan de oorlog deelnamen. Het bestaat uit persoonlijke stemmen en ervaringen, niet uit een chronologisch overzicht van alle gebeurtenissen. Het is geschikt als je verschillende levensverhalen naast elkaar wilt lezen.
- Soldaat van Oranje, Erik Hazelhoff Roelfzema. Hazelhoff Roelfzema vertelt over zijn oorlogservaringen, onder meer als Engelandvaarder. Het boek leest als een avontuurlijk persoonlijk relaas. Net als bij andere herinneringen is het goed om voor een breder beeld ook een geschiedenisboek te raadplegen.
Persoonlijke herinneringen kunnen jaren later zijn opgeschreven of bewerkt. Dat maakt ze niet minder waardevol, maar herinneringen en andere bronnen kunnen op details verschillen.
Oorlogsromans van Nederlandse schrijvers
Een roman kan je dicht bij de gedachten en keuzes van personages brengen. Soms gebruikt een schrijver eigen ervaringen of historische gebeurtenissen als uitgangspunt. Toch zijn gesprekken en personages niet automatisch letterlijk waargebeurd.
- Het bittere kruid, Marga Minco. In dit korte, sober geschreven verhaal volgt de lezer een Joods meisje en haar familie tijdens de bezetting. Minco verwerkte eigen ervaringen in het boek. Het is een toegankelijke keuze als je een beknopt, persoonlijk verteld verhaal zoekt.
- De donkere kamer van Damokles, Willem Frederik Hermans. Deze roman volgt Henri Osewoudt, die tijdens de bezetting opdrachten uitvoert voor een geheimzinnige man. Het verhaal draait niet alleen om wat er gebeurt, maar ook om twijfel over identiteit en waarheid. Het past bij lezers die van een spannende roman houden en niet op iedere vraag een eenvoudig antwoord verwachten.
- De aanslag, Harry Mulisch. Na een aanslag verandert het leven van hoofdpersoon Anton Steenwijk voorgoed. De roman volgt hem ook in de jaren daarna. Het boek is een goede keuze als je wilt lezen over de invloed van een oorlogsgebeurtenis op een mensenleven.
- Bezonken rood, Jeroen Brouwers. Deze roman put uit de ervaringen van de schrijver in een Japans interneringskamp. Het is geen eenvoudig verslag van gebeurtenissen, maar een literair en soms confronterend verhaal over herinnering, verdriet en familie. Het past bij lezers die een intens geschreven boek zoeken.
Welk oorlogsboek past bij jou?
Begin met de vorm die je prettig vindt. Wil je begrijpen hoe gebeurtenissen samenhangen, kies dan een geschiedenisboek. Wil je weten hoe iemand de oorlog ervoer, pak dan een getuigenis. Lees je vooral voor een goed verhaal, dan is een roman een logische keuze.
Let ook op de omvang en de toon. Het bittere kruid is korter en anders van opzet dan een uitgebreid overzichtswerk. Is dit een mens is waardevol, maar kan zwaar zijn om te lezen. Een spannend boek zoals De donkere kamer van Damokles biedt juist geen volledig historisch overzicht.
Controleer bij een vertaling of de taal en titel overeenkomen met de editie die je zoekt. In een bibliotheek kun je boeken vaak eerst inkijken. Ook tweedehands zijn veel bekende oorlogsboeken te vinden, al kunnen uitgaven verschillen in lettergrootte, vertaling of toelichting.
Veelgestelde vragen over boeken over de Tweede Wereldoorlog
Wat is het beste boek over de Tweede Wereldoorlog?
Dat hangt af van wat je zoekt. Voor een breed overzicht is De Tweede Wereldoorlog van Antony Beevor een keuze. Voor een persoonlijk getuigenis kun je Is dit een mens van Primo Levi lezen. Wie liever fictie leest, kan beginnen met De aanslag van Harry Mulisch.
Zijn oorlogsromans waargebeurd?
Niet noodzakelijk. Een roman is fictie, ook als de schrijver historische gebeurtenissen of eigen ervaringen gebruikt. Kijk op het omslag of in het nawoord om te zien hoe de schrijver met de feiten is omgegaan.
Welk boek is geschikt als eerste kennismaking?
Het bittere kruid is een goede ingang als je een kort en persoonlijk verteld verhaal wilt. Zoek je juist een algemeen historisch overzicht, kies dan een geschiedenisboek en bekijk vooraf de inhoudsopgave om te zien of de aanpak je aanspreekt.
Een combinatie van boeken geeft vaak het rijkste beeld: lees bijvoorbeeld eerst een persoonlijke herinnering en pak daarna een overzichtswerk om de ervaring in een bredere context te plaatsen.
