Het bevolkingsregister is de administratie waarin gemeenten bijhielden wie er woonde en op welk adres. In oude bevolkingsregisters kun je vaak zien met wie iemand een huishouden vormde en wanneer die persoon verhuisde. Dat maakt het register een bruikbare bron als je een stamboom maakt.
Veel historische registers zijn online te bekijken via gemeentearchieven en regionale archieven. Welke gegevens je vindt, hangt af van de gemeente, de periode en het soort register.
Wat staat er in een bevolkingsregister?
Een inschrijving bevat meestal meer dan alleen een naam en een adres. Gemeenten hielden ook veranderingen bij, zoals een verhuizing of een wijziging in de samenstelling van een huishouden. Afhankelijk van het register kun je onder meer deze gegevens tegenkomen:
- Voor- en achternaam, soms met de relatie tot het gezinshoofd.
- Geboortedatum en geboorteplaats.
- Adres en eerdere of latere adressen.
- Burgerlijke staat, beroep en soms godsdienst.
- Datum en plaats van vestiging of vertrek.
- Gegevens over andere personen die op hetzelfde adres waren ingeschreven.
Niet ieder register heeft dezelfde kolommen en niet elke kolom is ingevuld. Een adres kan bijvoorbeeld zijn doorgestreept nadat iemand verhuisde. Een persoon op hetzelfde adres hoeft ook geen familielid te zijn: het kan bijvoorbeeld om een inwonende medewerker of kostganger gaan.
Zo zoek je in een historisch bevolkingsregister
Begin bij de gemeente waar je voorouder vermoedelijk woonde. Weet je de woonplaats niet zeker? Kijk dan eerst op een document waarop die plaats staat, zoals een geboorte- of huwelijksakte.
- Zoek het juiste archief. Ga naar de website van het gemeentearchief of het regionale archief dat de registers van die gemeente bewaart.
- Zoek op naam. Gebruik de naam en, als die bekend zijn, de geboorteplaats of geboortedatum. Begin met weinig gegevens als je geen resultaat krijgt.
- Controleer de periode. Kies een register dat past bij de tijd waarin de persoon in de gemeente woonde. Let ook op een eventuele vroegere gemeentenaam of gemeentelijke herindeling.
- Open de afbeelding. Staat er een scan bij de gevonden vermelding? Bekijk dan de hele pagina en niet alleen de overgenomen gegevens.
- Noteer de verwijzing. Bewaar de naam van het archief, het register, de periode en het paginanummer of de scan. Zo kun je de inschrijving later terugvinden.
Niet alle registers zijn op naam doorzoekbaar. Soms moet je eerst een adres of een wijk vinden en daarna zelf door de scans bladeren. Een scan kan online staan zonder dat de tekst erop doorzoekbaar is.
Welke vormen van bevolkingsregistratie zijn er?
De manier waarop gemeenten inwoners registreerden, veranderde in de loop van de tijd. Daardoor vind je een voorouder niet voor iedere periode in hetzelfde soort document.
Vanaf ongeveer 1850 gebruikten gemeenten bevolkingsregisters in boeken. Daarin stonden inwoners vaak per huishouden of per adres bij elkaar. Later kwamen in veel gemeenten gezinskaarten in gebruik. De overgang tussen boeken en kaarten verliep niet overal precies hetzelfde.
Vanaf 1939 kreeg iedere inwoner een eigen persoonskaart. Bij verhuizing ging die kaart doorgaans mee naar de nieuwe gemeente. Een gemeentelijke archiefkaart kon in de oude gemeente achterblijven en bevat daarom meestal alleen gegevens over adressen in die gemeente.
In 1994 ging de persoonsregistratie over op een digitaal systeem, de Gemeentelijke Basisadministratie. Die is later vervangen door de Basisregistratie Personen, meestal afgekort als BRP. De huidige BRP is geen openbaar historisch register waarin je vrij gegevens van andere mensen kunt opzoeken.
Volg een verhuizing via het register
Een bevolkingsregister kan laten zien waar iemand vandaan kwam of naartoe vertrok. Zoek in de kolommen naar woorden als gevestigd, vertrokken, van of naar. Soms staat er een andere gemeente vermeld, soms alleen een adres binnen dezelfde plaats.
Vertrok je voorouder naar een andere gemeente? Zoek daar dan verder in het register van de nieuwe woonplaats. Vergelijk de naam en geboortedatum, zodat je niet ongemerkt iemand met dezelfde naam volgt.
Bij een verhuizing binnen de gemeente kan een verwijzing naar een ander deel of een andere pagina staan. Noteer ook die verwijzing. Een inschrijving op één adres laat namelijk niet altijd zien wie eerder of later tot het huishouden behoorde.
Bevolkingsregisters van Amsterdam en Den Haag
Voor Amsterdam kun je terecht bij het Stadsarchief Amsterdam. Het archief bewaart onder meer bevolkingsregisters en woningboeken. Bij woningboeken zoek je vanuit een adres naar de mensen die daar geregistreerd stonden. Een gevonden scan is niet altijd volledig op naam doorzoekbaar.
Voor Den Haag kun je zoeken via het Haags Gemeentearchief. Daar vind je onder meer historische persoonsgegevens en gezinskaarten. Controleer bij de beschrijving welke periode en welk gebied een register bevat.
Zoek je iemand uit Voorburg of een andere plaats rond Den Haag? Ga dan na welk archief de registers van die gemeente beheert. Het archief van de grote stad bevat niet vanzelf ook de bevolkingsregistratie van omliggende gemeenten.
Waar moet je op letten bij het lezen?
Oude handschriften en afkortingen zijn niet altijd eenvoudig te begrijpen. Vergelijk een onduidelijke letter met dezelfde letter op een andere plek op de pagina. Veel archieven geven ook uitleg bij de kolommen en gebruikte afkortingen.
Gegevens kunnen onvolledig of verkeerd overgenomen zijn. Zoek daarom ook met een andere schrijfwijze van een naam en bekijk, als dat kan, de originele scan. Een fout in een online index betekent niet altijd dat dezelfde fout in het register staat.
Trek niet te snel een conclusie uit wat je niet ziet. Een kind dat al uit huis was toen een persoonskaart werd aangelegd, hoeft bijvoorbeeld niet op de kaart van een ouder te staan. Ook eerdere huwelijken staan niet altijd op een persoonskaart vermeld. Controleer familieverbanden waar mogelijk met akten van de burgerlijke stand.
Veelgestelde vragen over het bevolkingsregister
Is een bevolkingsregister hetzelfde als de burgerlijke stand?
Nee. Het bevolkingsregister volgt inwoners en hun woonadres. De burgerlijke stand legt gebeurtenissen zoals geboorte, huwelijk en overlijden vast in afzonderlijke akten. De bronnen kunnen elkaar aanvullen.
Kan iedereen recente persoonsgegevens bekijken?
Nee. Voor recente gegevens gelden privacyregels en kunnen beperkingen voor inzage gelden. Het archief of de gemeente kan aangeven welke stukken openbaar zijn en welke voorwaarden gelden voor een aanvraag.
Waar vind ik een persoonskaart van een overleden familielid?
Het CBG beheert het Nationaal Register van Overledenen. Daar kun je een uittreksel aanvragen van gegevens van overleden personen. Voor iemand die na de overgang naar digitale registratie is overleden, gaat het om gegevens van de persoonslijst. Een oudere persoonskaart kan soms bij de gemeente worden bewaard; vraag daar naar de mogelijkheden voor inzage.
Wat als er geen scan beschikbaar is?
Bekijk de beschrijving bij het archiefstuk. Soms kun je het register in een studiezaal aanvragen of een verzoek indienen om het te laten scannen. De mogelijkheden en voorwaarden verschillen per archief.
Bewaar bij iedere vondst de verwijzing naar het register en lees ook de regels boven en onder de inschrijving. Juist daar kan staan wie op hetzelfde adres woonde of waar het huishouden naartoe verhuisde.
