Tot de dieren uit de prehistorie behoren de wolharige mammoet, de wolharige neushoorn en de sabeltandkat. Ook soorten die we nu nog kennen, zoals rendieren, paarden en wolven, leefden in de prehistorie. Dinosaurussen worden vaak in hetzelfde rijtje genoemd, maar de meeste leefden veel eerder dan de mens.
De prehistorie is de tijd voordat mensen schriftelijke bronnen achterlieten. Welke dieren mensen tegenkwamen, verschilde per plek en klimaat. Sommige soorten zijn uitgestorven, andere leven nog steeds.
Welke dieren leefden in de prehistorie?
Vooral de grote dieren uit koude perioden spreken tot de verbeelding. Ze leefden in open landschappen waar grassen en andere lage planten groeiden. Daar vonden planteneters voedsel en gingen roofdieren op jacht.
- Wolharige mammoet: een familielid van de olifant, met een dikke vacht en lange, gebogen slagtanden. Hij at vooral grassen en andere planten.
- Wolharige neushoorn: een grote planteneter met een dikke vacht en twee hoorns. Ook dit dier was aangepast aan een koud klimaat.
- Rendier: een kuddesoort die al in de prehistorie leefde en nog steeds voorkomt. Rendieren eten onder meer grassen, bladeren en korstmossen.
- Oeros: een groot wild rund met stevige hoorns. De oeros is uitgestorven, maar is een voorouder van veel van onze tamme runderen.
- Reuzenhert: een uitgestorven hertensoort waarvan de mannetjes een opvallend breed gewei droegen.
Niet al deze dieren leefden overal en op hetzelfde moment. De omgeving veranderde door de tijd heen. Tijdens koudere perioden kwamen andere soorten voor dan toen bossen zich uitbreidden en het klimaat warmer werd.
Roofdieren uit de prehistorie
Naast grote planteneters leefden verschillende roofdieren. Sommige zijn uitgestorven, terwijl andere nog altijd bestaan. Ze verschilden in de prooien waarop ze joegen en de gebieden waarin ze leefden.
- Sabeltandkat: een roofdier met opvallend lange hoektanden. Er bestonden verschillende soorten sabeltandkatten. Ze waren geen tijgers, ook al wordt de naam sabeltandtijger vaak gebruikt.
- Holenleeuw: een grote katachtige die onder meer in Europa leefde. Ondanks zijn naam bracht hij niet zijn hele leven in grotten door.
- Wolf: een roofdier dat in groepen kan jagen. Wolven leefden al in de prehistorie en komen nog steeds voor.
- Holenhyena: een uitgestorven hyena die onder meer vlees at van dieren die zij zelf ving of als aas vond.
Een groot roofdier hoefde niet uitsluitend zelf te jagen. Ook het eten van kadavers kon een manier zijn om aan voedsel te komen. Aan botten en tandafdrukken proberen onderzoekers te zien welke dieren van een karkas hebben gegeten.
Dinosaurussen en andere dieren van vóór de mens
Als mensen het over prehistorische dieren hebben, bedoelen ze vaak ook dieren die lang vóór de menselijke prehistorie leefden. De bekendste daarvan zijn de dinosaurussen, zoals de vleesetende Tyrannosaurus en de plantenetende Triceratops.
De meeste dinosaurussen stierven uit voordat er mensen waren. Vogels zijn de levende afstammelingen van dinosaurussen. In die zin bestaan er dus nog steeds dinosaurussen, maar de grote, uitgestorven soorten hebben nooit samen met mensen geleefd.
Ook in zee en in de lucht leefden bijzondere dieren die vaak met dinosaurussen worden verward. Ichthyosauriërs waren zeereptielen met een lichaam dat aan een dolfijn doet denken. Pterosauriërs waren vliegende reptielen. Beide groepen waren geen dinosaurussen.
Welke dieren hielden mensen in de prehistorie?
Mensen leefden niet alleen van de jacht. In de loop van de prehistorie gingen zij ook dieren houden en fokken. Zulke dieren worden gedomesticeerd genoemd: ze veranderden over veel generaties doordat mensen bepaalden met welke dieren werd gefokt.
De hond stamt af van wolven en was al vroeg een huisdier. Later hielden mensen onder meer schapen, geiten en runderen. Die konden voedsel en materialen leveren, zoals melk, vlees en wol. Niet overal gebeurde dat op hetzelfde moment.
Een wild dier dat aan mensen gewend raakt, is niet meteen een gedomesticeerd dier. Bij domesticatie gaat het om veranderingen over meerdere generaties, niet alleen om het tam maken van één dier.
Hoe weten we hoe dieren uit de prehistorie leefden?
Veel kennis komt uit fossielen en andere resten die in de bodem bewaard zijn gebleven. Botten en tanden laten bijvoorbeeld zien hoe groot een dier ongeveer was en wat het mogelijk at. Voetafdrukken kunnen iets vertellen over de manier waarop een dier zich verplaatste.
Soms blijven ook haren, huid of zelfs delen van een dier bewaard in bevroren grond. Zulke vondsten geven meer informatie over het uiterlijk. Bij andere soorten moeten onderzoekers meer afleiden uit het skelet en uit vergelijking met verwante dieren.
Een afbeelding van een uitgestorven dier is daarom een reconstructie. De vorm van botten kan goed bekend zijn, terwijl de precieze kleur of tekening van de vacht onzeker blijft.
Waarom zijn sommige prehistorische dieren uitgestorven?
Uitsterven kan verschillende oorzaken hebben. Veranderingen in het klimaat beïnvloeden bijvoorbeeld de planten die ergens groeien. Daardoor kan voedsel verdwijnen of kan een leefgebied minder geschikt worden. Ook de jacht door mensen speelde bij sommige grote dieren een rol.
De oorzaak is niet voor elke soort hetzelfde. Vaak onderzoeken wetenschappers of meerdere veranderingen samen een dier kwetsbaarder maakten. Dat een soort op de ene plek verdween, betekent ook niet altijd dat zij meteen overal uitstierf.
Veelgestelde vragen over prehistorische dieren
Leefden mensen samen met mammoeten?
Ja. Mensen en mammoeten leefden in dezelfde perioden en gebieden. Mensen maakten soms gebruik van mammoetresten, bijvoorbeeld voor voedsel of materiaal.
Waren er mensen toen de grote dinosaurussen leefden?
Nee. De grote dinosaurussen die vaak in boeken en films voorkomen, stierven uit lang voordat de mens ontstond. Vogels zijn wel levende afstammelingen van dinosaurussen en leven dus samen met mensen.
Bestaan er nog dieren uit de prehistorie?
Ja. Onder meer wolven, rendieren en bruine beren leefden al in de menselijke prehistorie en bestaan nog steeds. Dat betekent niet dat ze sindsdien nooit zijn veranderd: soorten blijven zich over generaties ontwikkelen.
Was de mammoet de voorouder van de huidige olifant?
Nee. Mammoeten en huidige olifanten hadden gemeenschappelijke voorouders, maar de huidige olifanten stammen niet af van de wolharige mammoet.
Bij een dier uit de prehistorie is het handig om te kijken wanneer en waar het leefde. Zo zie je het verschil tussen een mammoet die mensen konden tegenkomen en een dinosaurus die lang vóór de mens leefde.
