De zweetziekte in de middeleeuwen was een ziekte die plotseling koorts en hevig zweten veroorzaakte. Mensen konden binnen enkele uren ernstig ziek worden en overlijden. De ziekte dook voor het eerst op in 1485, aan het einde van de middeleeuwen. Wat de ziekte precies veroorzaakte, is nog altijd onbekend.
Wat was de zweetziekte in de middeleeuwen en daarna?
De ziekte kreeg ook de naam Engelse zweetziekte, omdat Engeland het zwaarst werd getroffen. Tussen 1485 en 1551 waren er vijf grote uitbraken. De laatste uitbraken vonden dus plaats na de middeleeuwen.
De ziekte verspreidde zich snel. Bij een uitbraak bereikte ze ook het Europese vasteland. In 1529 kwam de zweetziekte voor in de Lage Landen. De ziekte verdween na de laatste grote uitbraak, maar waarom dat gebeurde, weten we niet.
Welke klachten hadden mensen met de zweetziekte?
De klachten begonnen vaak plotseling. Eerst kregen patiënten koude rillingen, hoofdpijn en pijn in hun lichaam. Daarna volgden koorts en hevig zweten. Mensen konden zich ook erg zwak voelen en last krijgen van hartkloppingen.
Vooral de snelheid waarmee de ziekte verliep, maakte haar beangstigend. Sommige mensen overleden al binnen enkele uren na het begin van de klachten. Wie de eerste dag overleefde, had een grotere kans om te herstellen. Toch verliep de ziekte niet bij iedereen hetzelfde.
In beschrijvingen uit die tijd worden vaak gezonde volwassen mannen als slachtoffer genoemd. Ook mensen uit welgestelde families werden ziek. Dat betekent niet dat andere groepen geen zweetziekte konden krijgen.
Waardoor werd de zweetziekte veroorzaakt?
Artsen en wetenschappers hebben verschillende verklaringen onderzocht, maar geen enkele oorzaak is bewezen. Een mogelijkheid is een hantavirus, een virussoort die via knaagdieren bij mensen terecht kan komen. Andere ziekten, zoals griep en tyfus, zijn ook genoemd als mogelijke verklaring.
Het is lastig om de zweetziekte met zekerheid aan een ziekte van nu te koppelen. Artsen uit die tijd beschreven wat ze bij patiënten zagen, maar konden niet met moderne testen vaststellen welke ziekteverwekker erbij hoorde. Ook is niet zeker hoe de ziekte zich precies verspreidde.
Hoe werd de zweetziekte behandeld?
Er bestond geen bewezen behandeling. Artsen gaven adviezen op basis van hun kennis van die tijd, bijvoorbeeld over rust, warmte en het vermijden van ongezonde lucht. Ook werden kruiden gebruikt. Zulke maatregelen namen de oorzaak van de ziekte niet aantoonbaar weg.
De Engelse arts John Caius beschreef de ziekte en haar behandeling uitvoerig. Zijn beschrijving helpt om te begrijpen hoe snel de Engelse zweetziekte toesloeg, maar geeft geen definitief antwoord op de vraag waardoor mensen ziek werden.
