Wat hebben de Romeinen uitgevonden? Ze ontwikkelden onder meer een eigen soort beton, hielpen het boek met pagina’s verspreiden en voerden de juliaanse kalender in. Ook bedachten en verbeterden ze technieken voor verwarming, bouw en wegen. Niet alles wat we Romeins noemen, is door de Romeinen zelf uitgevonden: vaak bouwden ze voort op oudere ideeën.
Wat hebben de Romeinen uitgevonden of verbeterd?
Bij Romeinse uitvindingen is het verschil tussen bedenken en verbeteren belangrijk. Vloerverwarming en riolen bestonden bijvoorbeeld al vóór de Romeinse tijd. De Romeinen maakten zulke technieken wel op grote schaal bruikbaar.
Dit zijn voorbeelden van Romeinse ontwikkelingen en toepassingen:
- Romeins beton: een bouwmateriaal dat in stevige muren, koepels en havenwerken werd gebruikt.
- De juliaanse kalender: een kalender met een schrikkeldag, die de basis vormde voor onze huidige kalender.
- De codex: een vroege vorm van het boek met losse pagina’s, die in de Romeinse wereld populair werd.
- Het hypocaust: een verwarmingssysteem waarbij warme lucht onder een vloer door stroomde.
- Acta diurna: openbare berichten met nieuws over gebeurtenissen en besluiten.
Sommige van deze ideeën waren nieuw, andere waren vooral een slimme uitwerking van iets dat al bestond. Hieronder lees je wat de Romeinen precies deden.
Romeins beton voor muren en koepels
De Romeinen ontwikkelden een beton waarin ze onder meer kalk, water en vulkanisch materiaal gebruikten. Ze mengden dit met stukken steen. Het mengsel kon in een vorm worden gestort en daarna uitharden. Zo konden bouwers stevige muren en grote gewelven maken.
Een bekend voorbeeld is de koepel van het Pantheon in Rome. Die is van beton gemaakt. De Romeinen gebruikten hun beton ook bij havenwerken. Bepaalde mengsels met vulkanische as konden zelfs onder water verharden.
De Romeinen waren niet de eersten die met mortel of betonachtige materialen bouwden. Hun eigen mengsels en de manier waarop ze die toepasten, waren wel bijzonder. Romeins beton is ook niet hetzelfde als het beton met staal dat nu vaak wordt gebruikt.
Warme vloeren en stevige gebouwen
Met een hypocaust konden Romeinen ruimtes verwarmen. Onder de vloer stonden kleine zuiltjes, waardoor er ruimte overbleef voor warme lucht uit een stookplaats. De warmte trok onder de vloer door en kon ook langs holle ruimtes in de muren omhooggaan.
Dit systeem werd gebruikt in sommige huizen en openbare gebouwen. Het was geen verwarming die iedereen thuis had: de aanleg en het stoken kostten werk en brandstof. Ook bestonden er al oudere vormen van verwarming onder de vloer. De Romeinen werkten het systeem verder uit en pasten het op veel plaatsen toe.
Ook de boog was geen Romeinse uitvinding. Romeinse bouwers gebruikten bogen wel veel voor bruggen en grote gebouwen. Een boog verdeelt het gewicht naar de zijkanten, waardoor je een brede opening kunt maken zonder dat er middenin een steun staat.
De kalender en het boek met pagina’s
De juliaanse kalender werd ingevoerd onder Julius Caesar. Deze kalender ging uit van een jaar van ongeveer 365 dagen, met een extra dag in een schrikkeljaar. Het systeem was gebaseerd op oudere kennis over de beweging van de zon en de indeling van het jaar.
Onze huidige kalender is een latere aanpassing van de juliaanse kalender. Die aanpassing was nodig omdat de juliaanse kalender niet helemaal gelijkliep met het zonnejaar. Het idee van een kalender en van een schrikkeldag was dus niet volledig nieuw, maar de Romeinse kalender had wel een blijvende invloed.
Ook het boek kreeg in de Romeinse wereld een andere vorm. Naast boekrollen kwam de codex in gebruik: een bundel beschreven bladen die aan één kant bij elkaar werd gehouden. Zo kon een lezer gemakkelijker terugbladeren en beide kanten van een blad gebruiken. De codex groeide uit tot de vorm waarvan het moderne boek afstamt.
Nieuws en praktische oplossingen
De Romeinen maakten openbare berichten bekend die we acta diurna noemen. Daarin konden bijvoorbeeld besluiten en andere gebeurtenissen worden vermeld. Je kunt ze zien als een vroege vorm van openbaar nieuws, al waren het geen kranten zoals we die nu kennen.
Bij wegen waren de Romeinen vooral sterke bouwers en organisatoren. Wegen bestonden al eerder, maar Romeinse bouwers legden routes aan met een stevige ondergrond en zorgden op veel plaatsen voor afwatering. Niet elke Romeinse weg zag er hetzelfde uit: het materiaal en de constructie hingen onder meer af van de plek.
Hetzelfde geldt voor riolen. Ook vóór de Romeinen waren er afvoersystemen. De Romeinen bouwden en gebruikten zulke systemen om water en afval af te voeren. Dat betekende niet dat iedere woning een aansluiting had of dat alle straten schoon waren.
Veelgestelde vragen over Romeinse uitvindingen
Hebben de Romeinen vloerverwarming uitgevonden?
Er bestonden al oudere vormen van verwarming onder de vloer. De Romeinen ontwikkelden en gebruikten het hypocaust, waarbij warme lucht onder een verhoogde vloer stroomde.
Hebben de Romeinen beton uitgevonden?
Ze waren niet de eersten die betonachtige materialen gebruikten. Wel ontwikkelden ze een eigen soort beton en gebruikten ze dat voor onder meer koepels en havenwerken.
Hebben de Romeinen de boog uitgevonden?
Nee, de boog bestond al eerder. Romeinse bouwers gebruikten hem wel veel en verwerkten hem in onder andere bruggen en grote gebouwen.
Welke Romeinse uitvinding gebruiken we nog steeds?
De kalender die we nu gebruiken is een aangepaste versie van de juliaanse kalender. Ook het boek met pagina’s heeft een voorganger in de Romeinse codex. Moderne vloerverwarming en beton werken anders dan de Romeinse voorbeelden, maar dienen vergelijkbare doelen.
Als je wilt bepalen wat de Romeinen hebben uitgevonden, kijk dan niet alleen naar het voorwerp of de techniek. Vraag ook of zij het idee als eersten bedachten, of dat ze een bestaand idee verbeterden en verspreidden. Juist die verbeteringen maken veel Romeinse bouwwerken en gebruiksvoorwerpen herkenbaar.
