Een vliegtuig in de Tweede Wereldoorlog kon een jager, bommenwerper, transportvliegtuig of verkenner zijn. Bekende voorbeelden zijn de Britse Spitfire, de Duitse Stuka en de Amerikaanse Dakota. Elk toestel had een eigen taak: van luchtgevechten voeren tot troepen vervoeren en vijandelijke schepen opsporen.
Ook Nederland gebruikte eigen vliegtuigen, zoals de Fokker D.XXI en de Fokker G.I. In de loop van de oorlog werden toestellen sneller en veranderden hun taken. Aan het einde verschenen ook de eerste operationele straaljagers.
Welke soorten vliegtuigen waren er in de Tweede Wereldoorlog?
De vorm van een vliegtuig hing sterk samen met de taak waarvoor het was gebouwd. Een kleine jager moest snel kunnen reageren, terwijl een bommenwerper ruimte nodig had voor bemanning en bommen.
- Jagers waren bedoeld om andere vliegtuigen aan te vallen of eigen toestellen te beschermen. Voorbeelden zijn de Spitfire en de Messerschmitt Bf 109.
- Bommenwerpers vervoerden bommen naar doelen op de grond. De Britse Avro Lancaster en de Amerikaanse Boeing B-17 waren grote bommenwerpers met meerdere motoren.
- Duikbommenwerpers vielen hun doel vanuit een steile duik aan. De Duitse Junkers Ju 87, beter bekend als de Stuka, is daarvan een bekend voorbeeld.
- Transportvliegtuigen vervoerden mensen en materieel. Ze konden ook parachutisten afzetten of goederen vanuit de lucht afleveren.
- Verkenningsvliegtuigen zochten naar schepen, troepen of andere doelen. Sommige maakten foto’s die later werden bestudeerd.
- Vliegboten en watervliegtuigen konden op het water landen. Ze werden onder meer gebruikt voor verkenning, transport en reddingsoperaties.
De indeling was niet altijd strikt. Een vliegtuigtype kon tijdens zijn dienst verschillende taken krijgen. Ook werden bestaande ontwerpen aangepast voor een andere rol.
Bekende gevechtsvliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog
De Supermarine Spitfire was een Britse jager die bekendstaat om zijn opvallende vleugelvorm. Het toestel werd gebruikt om vijandelijke vliegtuigen te onderscheppen en om andere vliegtuigen te beschermen. Naast de Spitfire vloog de Britse luchtmacht met de Hawker Hurricane, die eveneens een belangrijke rol speelde tijdens de Slag om Engeland.
Een bekende Duitse tegenstander was de Messerschmitt Bf 109. Dit jachtvliegtuig werd gedurende de oorlog in verschillende uitvoeringen gebruikt. De eveneens Duitse Stuka had een andere taak: het toestel was vooral ontworpen om doelen op de grond vanuit een duik te bombarderen.
De Amerikaanse North American P-51 Mustang werd onder meer ingezet om bommenwerpers op lange vluchten te begeleiden. Zo konden de bemanningen van die bommenwerpers bescherming krijgen tegen vijandelijke jagers.
Japan gebruikte onder meer de Mitsubishi A6M Zero, een jager die ook vanaf vliegdekschepen kon opereren. Het toestel was wendbaar en had een groot bereik, maar bood de vlieger minder bescherming dan sommige latere tegenstanders.
Bommenwerpers en transportvliegtuigen
De Britse Avro Lancaster was een zware bommenwerper met vier motoren. Het toestel kon grote bommen meenemen en werd vooral gebruikt voor aanvallen op doelen in bezet Europa en Duitsland. De Amerikaanse Boeing B-17 Flying Fortress was eveneens een viermotorige bommenwerper. Ondanks zijn bewapening bleef hij kwetsbaar voor luchtafweer en vijandelijke jagers.
Een heel ander toestel was de Douglas C-47 Dakota. Dit transportvliegtuig bracht soldaten, voorraden en gewonden over. De Dakota kon ook parachutisten vervoeren en zweefvliegtuigen trekken. Zulke toestellen waren nuttig waar troepen of goederen snel nodig waren, al hadden ze bescherming nodig boven gevaarlijk gebied.
De Britse Avro York laat zien hoe een ontwerp een nieuwe taak kon krijgen. Dit transportvliegtuig werd rechtstreeks afgeleid van de Lancaster-bommenwerper en in 1942 ontworpen.
Nederlandse vliegtuigen in de Tweede Wereldoorlog
Bij de Duitse aanval op Nederland in mei 1940 gebruikte de Nederlandse luchtvaartafdeling onder meer de Fokker D.XXI. Dit eenmotorige jachtvliegtuig had een vast landingsgestel, dat tijdens de vlucht zichtbaar bleef. Het nam het op tegen modernere Duitse vliegtuigen.
Een ander Nederlands toestel was de Fokker G.I. Deze jager had twee motoren en een opvallende dubbele staartboom: twee lange delen achter de vleugels die de staart droegen. Ook dit toestel werd ingezet tijdens de gevechten in mei 1940.
Voor gebruik boven zee was er de Dornier Do 24. Deze vliegboot was op verzoek van de Nederlandse overheid ontworpen voor maritieme verkenning in de waterrijke gebieden van Nederlands-Indië. Tijdens de oorlog vloog de Do 24 ook voor andere landen.
Vliegboten en watervliegtuigen
Een vliegboot landt met de onderkant van zijn romp op het water. Een watervliegtuig met drijvers blijft op het water liggen dankzij aparte drijvers onder het toestel. Beide konden worden ingezet op plaatsen waar geen geschikte landingsbaan was.
De Consolidated Catalina was een bekende vliegboot die op verschillende oorlogsterreinen werd gebruikt. Het toestel was niet bijzonder snel, maar wel veelzijdig. Bemanningen gebruikten het onder meer om boven zee te patrouilleren en mensen op te sporen die in het water terecht waren gekomen.
Ook de Britse Short Sunderland en de Japanse Kawanishi H6K waren vliegboten. De H6K kon lange afstanden afleggen en werd later in de oorlog onder meer voor transport gebruikt.
Wat veranderde er aan vliegtuigen tijdens de oorlog?
Veel toestellen uit het begin van de oorlog hadden een propeller en een zuigermotor. Fabrikanten pasten hun ontwerpen aan met krachtigere motoren, andere bewapening of extra bescherming voor de bemanning. Zo ontstonden van bekende vliegtuigen vaak verschillende uitvoeringen.
Later kwamen ook vliegtuigen met straalmotoren in gebruik. Een bekend voorbeeld is de Duitse Messerschmitt Me 262. Die was sneller dan veel jagers met een propeller, maar snelheid alleen maakte een vliegtuig niet onkwetsbaar. Ook brandstof, onderhoud, beschikbare vliegers en de omstandigheden bij het opstijgen en landen speelden een rol.
Veelgestelde vragen over vliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog
Welke Britse vliegtuigen waren actief in de Tweede Wereldoorlog?
Voorbeelden zijn de Spitfire en Hurricane als jagers, de Lancaster als bommenwerper en de Sunderland als vliegboot. De Avro York werd ontworpen voor transport.
Vliegen er nog Spitfires?
Ja, een deel van de bewaard gebleven Spitfires kan nog vliegen. Andere staan in musea of worden gerestaureerd. Het aantal vliegklare toestellen kan veranderen door onderhoud, restauraties en keuringen.
Waar vind je informatie over neergestorte vliegtuigen in Nederland?
Bij lokale en regionale archieven kun je zoeken op plaats, datum of vliegtuigtype. Ook de Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 houdt zich bezig met informatie over luchtoorlog en vliegtuigverliezen boven Nederland.
Wat moet je doen als je een mogelijk vliegtuigwrak vindt?
Raak onderdelen niet aan en ga niet zelf graven. Er kunnen gevaarlijke resten aanwezig zijn, zoals munitie, en een wrak kan een oorlogsgraf zijn. Meld de vondst bij de gemeente of politie. Bij direct gevaar bel je 112.
Wil je een vliegtuig op een foto herkennen? Let dan eerst op het aantal motoren, de vleugelvorm en het landingsgestel. Samen met eventuele herkenningstekens geven die kenmerken vaak een eerste aanwijzing voor het type.
